عذر همیشگی بی‌کفایتی‌های ما

یثربی می‌گوید دورتیگیه در برابر پرسش‌های او پاسخی نداشت


دکتر یحیی یثربی 1394/10/10 01:50:00 عصر

.

با وجود آنکه چندین سال است در سمینارها، کنفرانس‌ها و کنگره‌های بی‌حاصل شرکت نمی‌کنم، اما چندی پیش «نخستین شب علوم انسانی» با حضور پرفسور دورتیگیه فیلسوف فرانسوی و برخی از اساتید داخلی شرکت کردم. پرفسور فرانسوی نخستین سخنران این جلسه بود که با ذهنی کاملاً غربی، شرق را و مخصوصاً ما را خوب می‌شناخت و بر آن بود که به دلخواه ما سخن بگوید. خلاصه‌ سخنش این بود که غرب همه چیز را از دست داده و منحرف شده است، اما عده‌ای در غرب پی برده‌اند که بزرگترین فیلسوفان جهان حضرت موسی، عیسی و حضرت محمد هستند. وی از روشنفکران و دانشمندان غرب انتقاد داشت و گفت که همه چیز را به هم ریخته‌ و کار به جایی کشیده است که انتظار دارند ادیان جهان بیایند و از مردم عذرخواهی کنند.
جناب آقای دکتر مجتهدی گفته‌های ایشان را خلاصه کردند و مترجم دیگری هم قبل از آن به اختصار اظهارات ایشان را ترجمه کرد. من به یاد روزی افتادم که در دانشگاه علامه یک پرفسور خارجی را آورده بودند که کاملاً به دلخواه ما سخن می‌گفت. من چیزی در آن میان از عقلانیت و اهمیت خردورزی گفتم و او بسیار شگفت‌زده شد که مشرق زمین و سخن از عقل؟! آری! اینان می‌دانند که چراغ عقلانیت را در غرب، ما روشن کردیم و غرب از قرن دوازدهم میلادی به این طرف، در روشنایی این چراغ حرکت کرد و روشن‌اندیشی و درست‌‌‌اندیشی را از ترجمه‌های آثار ابن‌‌رشد و ابن‌سینا یاد گرفت. دریغا که آنان با این چراغ به راه افتادند و ما این شعله را خاموش کردیم. غرب با این چراغ همه چیز را اعم از علوم انسانی گرفته تا دانش و تکنولوژی دگرگون ساخت. ما امروزه با تمام حمله و هجوممان بر غرب، چنان غرق در دستاوردهای غربیم که حتی برای تجلیل خودمان و تحقیر غرب نیز، نیازمند آنیم که شخصی را با هزینه‌های سنگین از کشورهای غربی دعوت کنیم تا بیاید و مطابق دلخواه ما سخن بگوید!
پس از صحبت‌های پرفسور، آقای شهریار زرشناس در تحقیر و نکوهش علوم انسانی غرب دادِ سخن داد که غرب، سراپا وهم و ظلمت است و ما هر چه زودتر باید آثار این شر و شرارت را از کشورمان دور سازیم و علوم انسانی خودمان را داشته باشیم. پس از ایشان نوبت به من رسید. من به پرفسور محترم فرانسوی، نکته‌ای گفتم که استاد مجتهدی ترجمه فرمودند و آن اینکه: اگر یک دین باطل و متولیان آن دین، قرن‌ها بر انسان‌ها سلطه یابند و آنان را بیازارند، آیا این درست نیست که روزی به اقتضای اخلاق و وجدان از آن‌ها عذرخواهی کنند؟! استاد در برابر این پرسش من تلاش کرد چیزی بگوید، اما چه می‌توانست بگوید! آیا کلیسای قرون‌ وسطی نباید از انسان و انسانیت عذرخواهی کند؟! آیا ادیان هندی که بخشی از مردم را نجس می‌دانند تا جایی‌که به این مردم اجازه نمی‌دهند حتی به تلاوت متون مقدس هندی گوش دهند، نباید روزی از مردم عذرخواهی کنند؟ و نیز مسیحیتی که این همه بر مردم ستم کرد و اموال آنان را با مصادره و به بهای آمرزش گناه، غارت کرد و هنوز هم همه  انسان‌ها را ذاتاً گنهکار می‌داند و یک نوزاد یک روزه را مستحق کیفر خدا می‌شمارد، آیا چنین دین‌هایی نباید روزی از مردم عذرخواهی کنند؟!
سپس به آقای زرشناس گفتم: ما یک قرن است که به غرب می‌تازیم و پس از پیروزی انقلاب اسلامی هم مدام از بدی‌های غرب سخن می‌گوییم. من منکر بدی و بدکاری کلیسای غرب و قدرت‌های شیطانی غرب نیستم، اما اگر ما غرب را سراپا ظلمت و بدبختی بدانیم، چه مشکلی از مشکلات ما حل می‌شود؟ اگر خودمان کار نکنیم و حتی امکاناتمان را هم با مدیریت‌های ضعیف، خودخواهی‌ها و نادانی‌ها بر باد دهیم، آیا ما مقصریم یا غرب؟! دیگران اگر کار کرده و یا نکرده‌اند و کارشان خوب بوده یا بد، به خودشان مربوط است. ما باید خودمان کار کنیم که نمی‌کنیم و چون کار نمی‌کنیم، روزبه‌روز تحت تاثیر همان علوم و فرهنگ غربی قرار می‌گیریم. ما اکنون سال‌هاست که برای تحول علوم انسانی تلاش می‌کنیم و در این راه، میلیاردها تومان از بودجه‌ کشور هزینه کرده و می‌کنیم، اما آیا حتی در یک سرفصل کوچک از علوم انسانی، چیزی داریم که به دانشگاه‌ها و مراکز فرهنگی و مدیریتی‌مان تحویل دهیم؟ آیا حتی معنی شعار تحول علوم انسانی را که تکرار می‌کنیم، می‌دانیم؟ یعنی پیش خودمان می‌توانیم پاسخی برای این پرسش داشته باشیم که می‌خواهیم چه کار کنیم و چگونه؟!
در اینجا آقای زرشناس به من پاسخ دادند: «نمی‌گذارند. لیبرال‌ها و تکنوکرات‌های غربزده کار را در دست گرفته‌ و نمی‌گذارند حتی یک پایان‌نامه را برابر دلخواهمان تصویب کنیم.» گفتم: «نمی‌گذارند» عذر همیشگی و همگانی بی‌کفایتی‌های ماست. یک وزیر کشاورزی پس از سال‌ها وزارت وقتی نتوانسته کاری بکند، می‌گوید نگذاشتند و همینطور وزرا و روسای دیگر. مگر در جهان غرب می‌گذاشتند؟ روزگار دانشمندان و روشن‌اندیشان را سیاه کردند. از دوربین گالیله به ماه نگاه کردن برای همه خطرناک بود، اما آنان کار کردند و بر این مشکلات پیروز شدند. اکنون در جامعه‌ ما شرایط خوبی هست، اگر کار کنیم. سیاست‌گذاران مملکت چندین سال است که در انتظار تولید علم و تحول علوم انسانی هستند و در این راه، میلیاردها هزینه می‌کنند، اما ما این پول را تا آنجا که می‌توانیم می‌گیریم، ولی کاری از دستمان جز هزینه‌ بیجای آن بودجه برنمی‌آید! اگر علوم انسانی درست می‌داشتیم، پژوهشگاه‌ها و مراکز تحقیقاتی‌مان با صدها عنوان و نام دهان‌پرکن، گامی به سوی تحول برمی‌داشتند. در حالی‌که با بودجه‌ای که از بیت المال می‌برند، تنها سود هر مرکزی این است که یک نفر به ریاست آن برسد و از بودجه‌ آن استفاده کند و برای خود تجملی راه بیاندازد که این منشی من است و آن دفتر من! این‌ها معاون من‌اند و آن‌ها کارمندان من و...!
در کنفرانسی با عنوان «اندیشمندان جهان اسلام» که از کشورهای اسلامی نیز مهمانان زیادی آمده بودند و در یکی از جلسات آن که من نیز حضور داشتم، یک مهمان الجزایری گفت: «در این دو سه روز مرتب از مراکز مختلف علمی و پژوهشی دیدار داشتیم، اما به هر جا که رفتیم، گفتند این آقا رئیس است و آن یکی معاون و آن یکی مدیرکل، اما در هیچ مرکزی به ما نگفتند که ما این مشکل را حل کرده‌ایم یا این موضوع را تولید کرده‌ایم.» خطاب من به مسئولان محترمِ مراکز پژوهشی و انجمن‌ها و خانه‌های علمی و فرهنگی این است: کلاه خود را قاضی کنید و لحظه‌ای به خود آیید و ببینید، واقعاً به ارضای امیال خودتان می‌پردازید یا برای این جامعه‌ نیازمند کار می‌کنید و اگر پروایی از خدا دارید، ببینید با بودجه‌ای که از گلوی میلیون‌ها خانواده‌ زیر فقر بریده و به شما داده‌اند، چه مشکلی از مشکلات آنان را حل کرده و یا خواهید کرد؟  

 

تاریخ :

1394/10/10 01:50:00 عصر

نویسنده :

دکتر یحیی یثربی

به اشتراک بگذارید :


نظرات : 0

ماهنامه عصر‌اندیشه شماره 10
یکشنبه , 29 مرداد 1396 , 19:47